Start.Jenever historie.Schiedam.Bergen op Zoom.Familie nieuws.Tot slot.
www.familieholleman.nl.

Schiedam door de eeuwen heen

Bron: http://www.scyedam.nl/  Historische vereniging Schiedam

 

Vaak is er in Schiedam sprake geweest van een dominante industrie waarbij uiteraard toeleveringsbedrijven ook konden floreren. Heel globaal kunnen we daarin vanaf de tijd dat Schiedam stadsrechten kreeg het volgende onderscheiden:

 

* Lakenindustrie

* Haringvisserij

* Graanhandel

* Branderijen / jenever

* Scheepsbouw

 

Het water en dus de rivieren zijn altijd belangrijk geweest voor de economie in Schiedam. Nadat ongeveer in het jaar 1300 een dam in de Schie was gebouwd met een spuisluis werd in het jaar 1339 een groot karwei gerealiseerd, een schutsluis in de Schie waardoor schepen een directe verbinding hadden met de Maas. Als echter wat jaren later Rotterdam en Delft ieder een eigen directe verbinding met de Schie realiseren neemt het vrachtvervoer dat via Schiedam ging behoorlijk af.

 

Rond het jaar 1400 floreert de lakenindustrie maar aan het eind van de 15e eeuw is dat voorbij. (voor de jongere lezers; lakenindustrie zijn geen bedlakens maar is wat we nu stoffenindustrie zouden noemen).

 

Door de directe aansluiting naar de Maas blijft de haringvisserij en ook de vrachtvaart naar andere landen een belangrijke industrie, hieruit ontstaan natuurlijk onderhouds- en toeleveringsbedrijven, zoals scheepswerven. De eerste Scheepswerf  ontstaat in 1508 wanneer Gerijt Cornelisz. een werf van de stad pacht. Daarnaast ontstonden diverse lijnbanen, waar de touwmakers het materiaal voor de scheepstuigage vervaardigden en ook zeilmakerijen.

 

Als in ongeveer 1620 de haringvisserij terugloopt wordt de vrachtvaart belangrijker. Veel visserijschepen worden omgebouwd voor vrachtvaart waardoor het voor de scheepsbouw drukke tijden worden.In die tijd ging men ook ter walvisvaart, maar dat was snel afgelopen doordat andere steden samen gingen werken.

 

Graan was één van de producten die regelmatig vanuit Engeland naar Schiedam werden vervoerd en vanuit die graanhandel ontstonden ongeveer in 1650 de branderijen. De eerste brander was volgens de overleveringen Jacob Jansz. Waerde. In de branderijen werd de spoeling, het eerste ketelresidu, gebruikt als varkensvoer. Ook de varkensfokkerij was belangrijk voor Schiedam want het varkensvlees werd ingezouten en als eten voor de bemanning aan boord van de vrachtvaarders gebruikt.

 

Met de opkomst van de branderijen, in de plaats van het aflopende haringvisserijbedrijf, rond 1650, begint een periode van welvaart en uitvoering van belangrijke openbare werken en bouwwerken, waaronder aanpassing van de Buitensluis (1767), een nieuwe sluis in de Dam (1779) waarbij de Schie zijn oorspronkelijk beloop terugkrijgt, de Korenbeurs (1786), het Proveniershuis (1759) de Lindenhof (1779), het St. Jacobs Gasthuis (1789) en de Havenkerk (1795).

 

Voor het malen van het graan waren Molens nodig, rond het jaar 1800 waren er in Schiedam al 23 molens waaronder 2 houtmolens.Tussen 1770 en 1803 worden 12 stenen windkorenmolens gebouwd, waaronder De Drie Koornbloemen, de Palmboom, de Vrijheid, de Walvisch en de Noordmolen.

 

De Distilleerderijen en Branderijen vierden hoogtij in de jaren 1600 tot 1850, daardoor ontstonden ook weer andere industrieen. Werd het product van de distilleerderijen eerst in houten vaten vervoerd, later werd het in flessen verpakt waardoor de glasindustrie ontstond. De glasfabrieken De Schie en de Vereenigde Glasfabrieken werden in 1897 samengevoegd, en in 1820 startte den heer Hendrik Christiaan Smit de eerste kurkenfabriek, ook de drukkerijen  waren bezig met het ontwerpen en fabriceren van etiketten.

 

De Nieuwe Waterweg komt in 1875 gereed. In Schiedam leidt dit niet tot aanzienlijke uitbreiding van de havenfuncties maar tot vestiging van grote scheepswerven (Gusto 1905, Wilton-Fijenoord 1920) en daarmee samenhangende omvangrijke woningbouw en bevolkingstoename in het zuiden van de stad.

 

Ook andere fabrieken vestigden zich in Schiedam, zoals in 1869 de Kaarsenfabriek Apollo, maar in 1929 kwam daar een eind aan want het bedrijf ging naar Gouda. In 1895 begon den heer W.A. Beukers de Lumen Luciferfabriek, dit heeft echter niet lang geduurd want in 1896, na een brand in het pakhuis,  is de zaak in 1897 gesloten. Het orgelbouwbedrijf "Standaart" van den heer A. Standaart heeft van 1923 tot 1949 veel concertorgels gebouwd en geleverd, onder ander het orgel voor het voormalige Passagetheater in Schiedam

 

De Scheepsbouw heeft vanaf begin 1900 toch een alles omvattende en erg belangrijke rol gespeeld in Schiedam, zo begon den heer Smulders in 1905 de werf Gusto, daar werden veel speciale schepen gebouwd, zoals baggerschepen. Ook daaruit ontstonden weer toeleveringsbedrijven, zoals de Anker- en kettingfabriek en ook de Breeuwwerk-fabriek van de familie Bijl. In 1917 start de werf van Wilton−Fijenoord zijn aktiviteiten, ook daar zijn vele grote en bekende schepen gebouwd. Voor de Koninklijke Marine heeft Wilton veel schepen gebouwd.In verband met politieke besluiten moest Wilton in 1983 zijn werf sluiten. Het moeras- en krekengebied tussen Nieuwe Maas en Vlaardingerdijk wordt in 1908 opgehoogd met baggerspecie uit de Waalhaven, waarop rond 1914 het Sterrebos en het Volkspark worden aangelegd en in 1925 het Julianapark. In het Volkspark ontstaat het eerste volkstuinencomplex van Nederland.

 

In 1960 is een gedeelte van de ’s-Gravelandsepolder ingericht als industriegebied. Daar vestigde zich bedrijven als, De Eerste Nederlandse Manometerfabriek, Sandvik en ook Bottelo (bottelarij van Coca-Cola).

 

In 2002 is naast de Wiltonhaven het bedrijventerrein De Vijf Sluizen aangelegd, ook daar hebben zich diverse bedrijven gevestigd waarbij de ronde toren van Mammoet BV erg opvalt.

 

De laatste decennia kan niet meer gesproken kan worden van een alles overheersende bedrijfstak. Er is nu een gevarieerdere bedrijvigheid waarin dienstverlening een grote rol lijkt te gaan spelen.

Basiskaart van Schiedam in 1598 van Jacob de Gheyn.  De kaart toont een nauwkeurige weergave van de stad. Het bijzondere aan de kaart is dat hij een "birds view" geeft en nauwkeurig de situatie weergeeft. Zo is bijv. de stadskraan aan de Lange Haven ter hoogte van de Vismarkt, duidelijk weergegeven maar ook tal van andere gebouwen die door de Schiedamse journalist/historicus Hans van der Sloot nader zijn uitgewerkt in onderstaande tekeningen. Klik op de afbeelding voor een grotere weergave.

In het jaar 1585 vestigen zich in Schiedam een aantal tijkwerkers ofwel lakenwevers uit Turnhout en zij laten alle vijf een huis bouwen aan de Raam(gracht). Die huizen worden bekend als de 'tijkwerkershuizen'. De naam Raam verwijst naar die periode.

Scheepswerf aan de Lange Haven. Op de kaart is heel goed te zien dat alle bedrijfjes zich aan de westzijde van de haven bevonden.

 

Sluishuis tussen de Korte Haven en de Schie op de Dam.

Volgende pagina.
Volgende pagina.